Αννα Γαλανού: «Η αγάπη δεν είναι έλεγχος ούτε θυσία, είναι ελευθερία»
Με αφορμή το νέο της, συγκλονιστικό μυθιστόρημα, η Άννα Γαλανού μιλάει για την ηρωίδα της, την ύπουλη ψυχολογική βία, την επίπονη διαδικασία της συγγραφής, την ανάγκη των θυμάτων για προστασία και ασφάλεια.
Πίσω από σφαλιστές πόρτες και «”καθωσπρέπει” βιτρίνες» εκτυλίσσονται συχνά ιστορίες που δεν έρχονται ποτέ στο φως. Στα «Αχαρτογράφητα νερά» (εκδ. Διόπτρα), η Αννα Γαλανού βουτά σε μια τέτοια πραγματικότητα: την ψυχολογική κακοποίηση μιας γυναίκας -θύμα οικογένειας και συζύγου- φυλακισμένης σε ένα χρυσό κλουβί, που τη συντρίβει και την εκμηδενίζει.
Με αφορμή το νέο της, συγκλονιστικό μυθιστόρημα, η συγγραφέας μιλάει για την ηρωίδα της, την ύπουλη ψυχολογική βία, την επίπονη διαδικασία της συγγραφής, την ανάγκη των θυμάτων για προστασία και ασφάλεια.
–Στα «Αχαρτογράφητα νερά» αφηγείστε την ιστορία της Ειρήνης. Η οποία, ούσα θύμα της οικογένειάς της- αναγκάζεται να αρραβωνιαστεί στα 15 της με έναν πάμπλουτο επιχειρηματία και να γίνει για σχεδόν 20 χρόνια θύμα του. Από πού αντλήσατε έμπνευση για το νέο σας μυθιστόρημα;
Η έμπνευση για τα «Αχαρτογράφητα νερά» δεν προήλθε από ένα συγκεκριμένο περιστατικό, αλλά από ιστορίες που συχνά δεν καταγράφονται και μένουν κρυμμένες πίσω από κλειστές πόρτες και «καθωσπρέπει» βιτρίνες. Είναι ο εγκλωβισμός σε ένα περιβάλλον που, εξωτερικά, μοιάζει προνομιούχο και ασφαλές, ενώ στην πραγματικότητα λειτουργεί καταπιεστικά. Η ηρωίδα μου είναι σύνθεση εμπειριών, αληθινών αφηγήσεων, κοινωνικών παρατηρήσεων και συμπερασμάτων που κατέληξα μέσα από συζητήσεις με γυναίκες διαφορετικών ηλικιών. Η συναισθηματική και οικονομική εξάρτηση καθώς και η χειριστική συμπεριφορά δεν αποτελούν φαινόμενα περασμένων αιώνων· επιβιώνουν με άλλες μορφές και σήμερα.
-Θίγετε το ύπουλο ζήτημα της ψυχολογικής κακοποίησης. Τι την καθιστά ιδιαίτερα επικίνδυνη για τη γυναίκα που τη βιώνει;
Η ψυχολογική κακοποίηση είναι επικίνδυνη επειδή δεν αφήνει εμφανή σημάδια. Δεν υπάρχουν μώλωπες ούτε ιατρικές γνωματεύσεις που να «αποδεικνύουν» το τραύμα. Υπάρχει όμως μια σταδιακή διάβρωση της αυτοεκτίμησης, μια διαρκής αμφισβήτηση της πραγματικότητας και ένας αόρατος μηχανισμός ελέγχου. Ο κακοποιητικός λόγος, η υποτίμηση, η απομόνωση, η χειραγώγηση, χτίζονται βήμα-βήμα, κάτω από τον μανδύα της φροντίδας, της προστασίας. Η έξοδος από το «χρυσό κλουβί» γίνεται όλο και πιο δύσκολη καθώς το θύμα αρχίζει να αμφιβάλλει για την κρίση του και αυτοενοχοποιείται. Αυτή είναι ίσως η πιο ύπουλη διάσταση της ψυχολογικής βίας, επειδή η γυναίκα φτάνει να πιστεύει ότι εκείνη ευθύνεται για όσα βιώνει.
-Τα όσα ζει και υφίσταται η Ειρήνη -καθώς ο χειριστικός σύζυγός της την παρουσιάζει στο κοινωνικό τους περιβάλλον ως αγοραφοβική και ψυχολογικά ασταθή- φαντάζουν απίστευτα. Πώς βιώσατε τη διαδικασία της συγγραφής -ιδίως κατά την πρωτοπρόσωπη αφήγηση;
Η διαδικασία ήταν βαθιά συναισθηματική και επίπονη. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση με υποχρέωσε να μπω στο μυαλό της Ειρήνης. Να σκεφτώ και να φοβηθώ όπως εκείνη, να δικαιολογήσω τις σιωπές και τις υποχωρήσεις της. Υπήρξαν στιγμές που η ένταση γινόταν ασφυκτική. Οταν γράφεις σε πρώτο πρόσωπο, δεν έχεις την ασφάλεια της απόστασης. Ζεις μέσα στο γεγονός. Αυτό απαιτεί ειλικρίνεια και ευθύνη, χωρίς δραματοποίηση ή ωραιοποίηση. Ταυτόχρονα, μέσα από τη φωνή της Ειρήνης ανακάλυψα πόση δύναμη μπορεί να κρύβει μια γυναίκα που για χρόνια έχει μάθει να σωπαίνει. Η πρωτοπρόσωπη γραφή μού επέτρεψε να της δώσω χώρο, να της επιτρέψω να πει όσα δεν μπορούσε να πει δημόσια.
-Οι οικογενειακές σχέσεις είναι καθοριστικές για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας. Ποιο μήνυμα θα θέλατε να απευθύνετε σε ανθρώπους που είναι ή σκοπεύουν να γίνουν γονείς;
Οι γονείς, εκτός από τον χαρακτήρα του παιδιού, διαμορφώνουν και το εσωτερικό του μέτρο. Τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο θα επιτρέψει στον εαυτό του να αγαπηθεί ή να περιοριστεί. Οταν οι αποφάσεις λαμβάνονται ερήμην του, τότε εσωτερικεύει την ιδέα πως δεν δικαιούται επιλογή. Το μήνυμά μου προς τους γονείς είναι να ακούν τα παιδιά τους. Ο σεβασμός προς αυτά είναι θεμέλιο. Ενα παιδί που μεγαλώνει, νιώθοντας πως η φωνή του μετρά, δύσκολα θα σωπάσει αργότερα μπροστά στην αδικία. Αυτό είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να του κάνει η οικογένειά του.
-Στην περίπτωση της ηρωίδας σας, η σιωπή λειτουργεί ως μηχανισμός επιβίωσης αλλά και ως παγίδα. Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα πολλές γυναίκες επιλέγουν να μη μιλούν για όσα βιώνουν;
Ζούμε σε μια εποχή που θεωρητικά ενθαρρύνει τη δημόσια καταγγελία. Ομως η απόφαση να μιλήσεις απαιτεί υποστηρικτικό περιβάλλον και θεσμική προστασία. Οταν μια γυναίκα ζει μέσα στον φόβο, η πρώτη της σκέψη δεν είναι η καταγγελία, αλλά η ασφάλεια. Ετσι η σιωπή γίνεται προσωρινό καταφύγιο, που όμως μετατρέπεται σε φυλακή. Η κοινωνική πίεση, η οικονομική εξάρτηση και κυρίως η ενοχή καθιστούν τη διάβρωση μακροχρόνια.
-Ο έρωτας, πρωτόγνωρος για την Ειρήνη, λειτουργεί ως σανίδα σωτηρίας. Πιστεύετε ότι μπορεί να βρει χώρο ακόμη και μέσα σε ένα «χρυσό κλουβί»;
Δεν πιστεύω ότι ο έρωτας σώζει από μόνος του, μπορεί όμως να γίνει το ερέθισμα για να σωθεί κάποιος, επειδή του υπενθυμίζει τι αξίζει. Μέσα από τον έρωτα αντιλαμβάνεται τι σημαίνει σεβασμός και επιλογή. Τι σημαίνει να μη χρειάζεται να απολογείται διαρκώς για όλα. Ο έρωτας, όταν είναι αληθινός, αγνοεί τα κάγκελα. Στην περίπτωση της Ειρήνης, δεν εμφανίζεται ως απόδραση ή ως εύκολη λύση. Λειτουργεί ως αφύπνιση. Είναι η πρώτη φορά που κάποιος τη βλέπει χωρίς να τη χειρίζεται και να την υποτιμά.
-Η αγάπη «της είχε γυρίσει την πλάτη από την πρώτη μέρα που γεννήθηκε» διαβάζουμε. H αγάπη για εσάς είναι…
Η αγάπη είναι πράξη ευθύνης. Είναι η αίσθηση ότι μπορείς να υπάρξεις χωρίς φόβο και χωρίς όρους. Σημαίνει ότι δεν προσπαθείς να μικρύνεις τον άλλο για να νιώσεις μεγαλύτερος. Σημαίνει σεβασμό στα όρια και στις επιλογές του. Οταν γράφω «της είχε γυρίσει την πλάτη», εννοώ ότι η Ειρήνη μεγάλωσε χωρίς το θεμελιώδες βίωμα της αποδοχής, της ουσιαστικής αναγνώρισης. Η αγάπη δεν είναι έλεγχος ούτε θυσία. Είναι ελευθερία.
–Αν μπορούσε να «ζωντανέψει» η Ειρήνη, ποια φράση θα έλεγε στις γυναίκες που βιώνουν παρόμοιες καταστάσεις;
«Μην πιστέψεις ποτέ ότι φταις, επειδή έτσι σε έμαθαν να πιστεύεις». Η αγάπη δεν σε συρρικνώνει ούτε σε απομονώνει. Δεν σε αμφισβητεί. Η σιωπή δεν είναι η σωστή επιλογή. Ακόμη κι αν έχεις σωπάσει για χρόνια, δεν είναι αργά να μιλήσεις.
-Τι αλλαγές χρειάζονται σήμερα -σε θεσμικό και κοινωνικό επίπεδο- ώστε οι γυναίκες να αισθάνονται πραγματικά προστατευμένες;
Οι αλλαγές δεν πρέπει να είναι μόνο νομικές αλλά και πολιτισμικές. Χρειάζεται ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης και ουσιαστική προστασία των θυμάτων. Απαιτούνται περισσότερες δομές φιλοξενίας, ψυχολογική και νομική υποστήριξη καθώς και μέτρα ενίσχυσης της οικονομικής ανεξαρτησίας. Σε κοινωνικό επίπεδο, οφείλουμε να διδάσκουμε σε αγόρια και κορίτσια το σεβασμό, τη συναίνεση, την ισότητα. Η πραγματική προστασία είναι η βεβαιότητα ότι αν μιλήσεις, δεν θα μείνεις μόνη.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
