Wabi-sabi: Γιατί η ατέλεια μπορεί να γίνει δύναμη
Σε έναν κόσμο που επιμένει στην τελειότητα, το wabi-sabi προτείνει μια διαφορετική διαδρομή: να δούμε αξία στις ρωγμές, να αποδεχτούμε την αλλαγή και να πάψουμε να μετράμε την αξία μας με άκαμπτα πρότυπα.
Σε μια εποχή όπου η τελειότητα προβάλλεται σχεδόν ως απαραίτητη προϋπόθεση για να νιώθει κανείς αρκετός, μια παλιά ιαπωνική φιλοσοφία έρχεται να προτείνει κάτι εντελώς διαφορετικό. Το wabi-sabi δεν προσπαθεί να κρύψει τις ατέλειες, αλλά να τις αναγνωρίσει, να τις χωρέσει και τελικά να τις δει ως μέρος της ομορφιάς και της ταυτότητάς μας.
Η φιλοσοφία αυτή συνδέεται με την ιδέα ότι τίποτα δεν είναι τέλειο, τίποτα δεν μένει ίδιο για πάντα και τίποτα δεν ολοκληρώνεται απόλυτα. Γι’ αυτό και το wabi-sabi έχει βρει απήχηση όχι μόνο στη διακόσμηση ή στην αισθητική, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να προσεγγίσουν την καθημερινότητά τους, την ψυχική τους ισορροπία και τη σχέση τους με τον εαυτό τους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της φιλοσοφίας είναι η πρακτική αποκατάστασης σπασμένων αντικειμένων, όπως ενός κεραμικού, με τρόπο που δεν κρύβει το ράγισμα, αλλά το αναδεικνύει. Η φθορά δεν θεωρείται κάτι που πρέπει να εξαφανιστεί, αλλά στοιχείο της ιστορίας του αντικειμένου. Κάπως έτσι, το wabi-sabi μεταφέρεται και στην ανθρώπινη εμπειρία: οι δυσκολίες, οι αδυναμίες και οι πληγές δεν είναι απαραίτητα κάτι που ακυρώνει την αξία μας.
Η σχέση με την ψυχολογία
Όπως εξηγεί ο Trevor Mazzucchelli, αναπληρωτής καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Curtin, παρότι δεν υπάρχουν ειδικές επιστημονικές μελέτες που να εξετάζουν άμεσα το wabi-sabi ως φιλοσοφικό μοντέλο ευεξίας, οι βασικές του ιδέες συμβαδίζουν με αρκετές από τις αρχές που έχουν ήδη τεκμηριωθεί στην ψυχολογία.
Μία από αυτές είναι η αυτοσυμπόνια. Δηλαδή η ικανότητα να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με περισσότερη καλοσύνη όταν αποτυγχάνουμε, πονάμε ή δεν ανταποκρινόμαστε στις προσδοκίες μας. Αντί για σκληρή αυτοκριτική, η προσέγγιση αυτή προτείνει ζεστασιά, κατανόηση και αποδοχή. Στο πνεύμα του wabi-sabi, η «ρωγμή» δεν είναι κάτι που μας καθορίζει αρνητικά, αλλά μέρος της διαδρομής μας.
Έρευνες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι που έχουν μεγαλύτερη αυτοσυμπόνια εμφανίζουν συχνά χαμηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, ενώ ταυτόχρονα αναφέρουν μεγαλύτερη ψυχική ευεξία. Με αυτή την έννοια, η φιλοσοφία του ατελούς μπορεί να λειτουργήσει ως μια διαφορετική ματιά απέναντι στις δυσκολίες μας.
Η αποδοχή της αλλαγής
Ένα δεύτερο βασικό στοιχείο του wabi-sabi είναι η αποδοχή της παροδικότητας. Τίποτα δεν μένει ακίνητο: οι σχέσεις αλλάζουν, το σώμα αλλάζει, τα σχέδια μετακινούνται, οι άνθρωποι δοκιμάζονται και μεταμορφώνονται. Συχνά, ένα μέρος της δυσφορίας μας δεν γεννιέται μόνο από όσα συμβαίνουν, αλλά και από την εσωτερική μας αντίσταση στο γεγονός ότι η αλλαγή είναι αναπόφευκτη.
Στη σύγχρονη ψυχολογία, η έννοια της αποδοχής έχει κεντρική θέση. Δεν σημαίνει παραίτηση ούτε παθητικότητα. Σημαίνει να επιτρέπουμε στην εμπειρία να υπάρχει χωρίς να προσπαθούμε διαρκώς να τη σβήσουμε, να τη διορθώσουμε ή να τη διώξουμε. Θεραπευτικές προσεγγίσεις όπως η θεραπεία αποδοχής και δέσμευσης βασίζονται ακριβώς σε αυτή τη λογική.
Σε αυτή τη γραμμή κινείται και η ενσυνειδητότητα, δηλαδή η ικανότητα να παρατηρούμε αυτό που συμβαίνει στο παρόν χωρίς άμεση κριτική και χωρίς την παρόρμηση να το αλλάξουμε αμέσως. Το wabi-sabi, με την έμφαση που δίνει στο εφήμερο και το μεταβαλλόμενο, μοιάζει να συναντά αυτή τη στάση ζωής.
Όταν η τελειομανία γίνεται βάρος
Μία ακόμη διάσταση αυτής της φιλοσοφίας αφορά την ιδέα ότι τίποτα δεν είναι ποτέ εντελώς ολοκληρωμένο. Αυτή η σκέψη έρχεται σε αντίθεση με τη νοοτροπία της τελειομανίας, η οποία συχνά μετατρέπει την προσπάθεια σε εξάντληση και την αυτοβελτίωση σε αδιάκοπη πίεση.
Η τελειομανία δεν είναι απλώς η επιθυμία να κάνει κάποιος κάτι καλά. Γίνεται πρόβλημα όταν η αυτοεκτίμηση εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από την επίτευξη υπερβολικά υψηλών στόχων και όταν η αποτυχία συνοδεύεται από σκληρή εσωτερική τιμωρία. Η έρευνα έχει συνδέσει αυτή τη μορφή τελειομανίας με αυξημένο άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα.
Το wabi-sabi δεν απορρίπτει τη φιλοδοξία ούτε την προσπάθεια. Αμφισβητεί, όμως, την πεποίθηση ότι για να αξίζει κάποιος πρέπει να είναι άψογος. Και αυτό από μόνο του είναι μια ισχυρή υπενθύμιση σε μια καθημερινότητα όπου η σύγκριση και οι μη ρεαλιστικές προσδοκίες βαραίνουν όλο και περισσότερο.
Τι μπορεί πραγματικά να προσφέρει
Φυσικά, το wabi-sabi δεν είναι θεραπεία ούτε μαγική συνταγή για την ευτυχία. Δεν μπορεί να αντικαταστήσει την επιστημονική υποστήριξη όταν κάποιος αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες ψυχικής υγείας. Επίσης, η αποδοχή δεν σημαίνει ότι πρέπει να ανεχόμαστε την αδικία ή να εγκαταλείπουμε κάθε προσπάθεια βελτίωσης.
Παρόλα αυτά, η αξία αυτής της φιλοσοφίας ίσως βρίσκεται αλλού: στο ότι μας υπενθυμίζει πως οι προσδοκίες μας για το σώμα, την καριέρα, τις σχέσεις και την προσωπική μας εικόνα έχουν γίνει συχνά τόσο αυστηρές, που δεν αφήνουν χώρο για το ανθρώπινο, το εύθραυστο και το αληθινό.
Τελικά, το wabi-sabi δεν μας λέει να πάψουμε να εξελισσόμαστε. Μας λέει να μην περιμένουμε να γίνουμε τέλειοι για να νιώσουμε ότι αξίζουμε. Να φερθούμε πιο ήπια στις αδυναμίες μας, να δεχτούμε ότι η αλλαγή είναι μέρος της ζωής και να χαλαρώσουμε την ανάγκη για απόλυτο έλεγχο.
Ίσως τελικά εκεί να κρύβεται και η πιο ουσιαστική ομορφιά: όχι στην άψογη επιφάνεια, αλλά στην ειλικρινή αποδοχή όσων κουβαλάμε.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
