Ο συμβολικός ρόλος του Πρωτοκλήτου Ανδρέα – Ο ομ. καθηγητής Κοινωνιολογίας Νίκος Κοκοσαλάκης στην «Π»
Ο ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας Νίκος Κοκοσαλάκης, από τους διακεκριμένους Ελληνες επιστήμονες στην επιστήμη της «Κοινωνιολογίας της θρησκείας», αναφέρεται στην πορεία του Αγίου Ανδρέου, μια πορεία που αντανακλά τις βαθιές κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές του 1ου αιώνα μ.Χ.
Η μορφή του Αποστόλου Ανδρέα κατέχει μια ιδιαίτερη θέση στην απαρχή του χριστιανικού κινήματος. Ως ο «πρωτόκλητος» μαθητής του Ιησού, αλλά και ως ένας από τους πρώτους οργανωτές κοινοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο, ο Ανδρέας λειτούργησε όχι μόνο ως θρησκευτικός κήρυκας, αλλά και ως φορέας ενός νέου κοινωνικού μοντέλου.
Η πορεία του από τη Γαλιλαία έως την Αχαΐα μπορεί να γίνει κατανοητή καλύτερα μέσα από το ιστορικό πλαίσιο του 1ου μ.Χ. αιώνα, αλλά και μέσα από τις κοινωνιολογικές διεργασίες που συνόδευσαν την εξάπλωση του χριστιανισμού.
Ο ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας Νίκος Κοκοσαλάκης, από τους διακεκριμένους Ελληνες επιστήμονες στην επιστήμη της «Κοινωνιολογίας της θρησκείας», αναφέρεται στην πορεία του Αγίου Ανδρέου, μια πορεία που αντανακλά τις βαθιές κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές του 1ου αιώνα μ.Χ.: τη σύγκρουση ανάμεσα στην παλαιά θρησκευτικότητα και τη νέα πνευματικότητα, ανάμεσα στις δομές εξουσίας και στις αναδυόμενες κοινότητες ισότητας.
-Ποιο ήταν το κοινωνικό και θρησκευτικό περιβάλλον εκείνης της εποχής στη Γαλιλαία;
Ο Ανδρέας ήταν ψαράς στη Γαλιλαία, σε μια εποχή που η περιοχή τελούσε υπό ρωμαϊκή κατοχή, με ισχυρές κοινωνικές ανισότητες και έντονες μεσσιανικές προσδοκίες. Η ενασχόλησή του με ένα χειρωνακτικό επάγγελμα αντικατοπτρίζει την κοινωνική του θέση: ανήκε στα λαϊκά στρώματα, όπου ο λόγος του Ιησού βρήκε γόνιμο έδαφος. Η Γαλιλαία ήταν επίσης εμπορικά και πολιτισμικά ανοικτή. Η κινητικότητα πληθυσμών, η επαφή Εβραίων με εθνικούς και η τάση για αναζήτηση νέων θρησκευτικών ταυτοτήτων συνέβαλαν στο να αναδειχθούν πρόσωπα όπως ο Ανδρέας σε φορείς ενός νέου μηνύματος. Ο πρώιμος χριστιανισμός δεν στρατολογεί μόνο εσωτερικά, αλλά αγγίζει και τα περιθωριοποιημένα στρώματα -εργάτες, μικροεμπόρους, γυναίκες, δούλους- γεγονός που ενίσχυσε τη δυναμική εξάπλωσής του.
-Η μαθητεία του κοντά στον Ιησού τι σηματοδοτεί;
Η μαθητεία του Ανδρέα στον Ιησού σηματοδοτεί τη μετάβαση από την παραδοσιακή θρησκευτικότητα σε μια κοινότητα βασισμένη στην ισότητα, την κοινή ζωή και την αλληλοϋποστήριξη. Αυτή η μορφή μικρο-κοινωνίας λειτουργούσε αντισταθμιστικά απέναντι στις αυταρχικές δομές της ρωμαϊκής εξουσίας, αλλά και απέναντι στην ιεραρχημένη φαρισαϊκή θρησκευτικότητα. Ο Ανδρέας, ως «πρωτόκλητος», είχε επιπλέον συμβολικό ρόλο: ενσάρκωνε το άνοιγμα του χριστιανικού μηνύματος σε όσους βρίσκονταν στα όρια της επίσημης θρησκείας. Η δράση του ως διαμεσολαβητή (όπως π.χ. όταν οδήγησε τον αδελφό του Πέτρο στον Χριστό) δείχνει την κοινωνική του φυσιογνωμία: άνθρωπος των σχέσεων και των συνδέσεων.
-Ποια ήταν η δράση του ως ιεραπόστολος στην ελληνορωμαϊκή ανατολή και πώς ένα περιβάλλον που υπήρχε τότε από ετερόκλητους πληθυσμούς τον δέχτηκε;
Μετά την Πεντηκοστή, ο Ανδρέας περιγράφεται σε εκκλησιαστικές παραδόσεις ως απόστολος των περιοχών γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα, της Βιθυνίας, της Καππαδοκίας και κυρίως της Ελλάδας. Παρότι οι λεπτομέρειες είναι προϊόν παραδόσεων μεταγενέστερων, αντανακλούν κάτι κοινωνιολογικά σημαντικό: η εξάπλωση του χριστιανισμού ακολούθησε τα εμπορικά, ναυτικά και αστικά δίκτυα του ελληνιστικού κόσμου. Ο Ανδρέας δρα στην Ελληνορωμαϊκή Ανατολή, έναν χώρο με: ανεπτυγμένες πόλεις και δημόσιους χώρους διαλόγου (αγορά, στοά), υψηλό ποσοστό ετερόκλητων πληθυσμών, ποικιλία φιλοσοφικών και θρησκευτικών ρευμάτων. Αυτό το περιβάλλον επέτρεψε σε έναν ιεραπόστολο να απευθυνθεί σε πολλαπλά ακροατήρια: Ιουδαίους της διασποράς, εθνικούς που αναζητούσαν νέες λατρείες, αλλά και φιλοσοφικούς κύκλους που ενδιαφέρονταν για έννοιες όπως η καθολικότητα και η ενότητα.
-Αργότερα με την άφιξή του στην Πάτρα, πώς αντιμετωπίστηκε;
Οι πηγές αναφέρουν ότι ο Ανδρέας έφτασε στην Πάτρα περί τα μέσα του 1ου αιώνα. Η πόλη εκείνη την εποχή ήταν ένας από τους σημαντικότερους λιμένες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στην Ελλάδα. Με στρατιωτική παρουσία, εμπόριο και συνεχή εισροή ξένων, ήταν ένα τυπικό δείγμα μιας «κοσμοπολίτικης» κοινωνίας της εποχής. Η Πάτρα διέθετε επίσης ισχυρές παγανιστικές λατρείες και ένα τοπικό θρησκευτικό κατεστημένο που συνδεόταν με τη ρωμαϊκή διοίκηση. Η εμφάνιση μιας νέας θρησκείας που: δεν σεβόταν τις παραδοσιακές θεότητες, δίδασκε ισότητα μεταξύ δούλων και ελευθέρων, κήρυττε την πνευματική ελευθερία έναντι της αυτοκρατορικής εξουσίας, προκάλεσε αναστάτωση στις κοινωνικές ισορροπίες. Η επιτυχία του Ανδρέα στις τοπικές κοινότητες -όπως αφηγούνται οι χριστιανικές παραδόσεις- δείχνει ότι η Πάτρα φιλοξενούσε ήδη κοινωνικά στρώματα έτοιμα να δεχτούν ένα μήνυμα ανατροπής και ελπίδας.
-Ποιες κοινωνιολογικές αιτίες, πέρα από τον θρησκευτικό φανατισμό, οδήγησαν τις ρωμαϊκές αρχές να θεωρούν τον Απόστολο Ανδρέα επικίνδυνο φορέα κοινωνικής και πολιτικής ανατροπής;
Ο μαρτυρικός θάνατος του Ανδρέα συνδέεται παραδοσιακά με την εχθρότητα του τοπικού Ρωμαίου διοικητή Αιγεάτη. Από κοινωνιολογική άποψη, αυτές οι συγκρούσεις δεν οφείλονταν μόνο σε θρησκευτικό φανατισμό· συνδέονταν με το γεγονός ότι ο χριστιανισμός αμφισβητούσε την ιδεολογική βάση της αυτοκρατορίας. Οι ρωμαϊκές αρχές φοβούνταν: Την κοινωνική ανατροπή: η χριστιανική κοινότητα πρόσφερε μια ισότητα που υπονόμευε τη δομή της δουλείας. Τη θρησκευτική πρόκληση: η άρνηση συμμετοχής στις επίσημες λατρείες θεωρείτο πολιτική απειλή. Την αυξανόμενη συνοχή των κοινοτήτων: οι πρώτοι χριστιανοί λειτουργούσαν ως δίκτυα αλληλοβοήθειας, κάτι που χτυπούσε τις κρατικές και τοπικές εξουσίες. Ετσι, ο Ανδρέας αντιμετωπίστηκε ως επικίνδυνος φορέας αλλαγής, όχι απλώς ως «αιρετικός».
-Τι συμβολίζει ο μαρτυρικός του θάνατος;
Το μαρτύριό του στην Πάτρα, πάνω σε σταυρό σε σχήμα Χ, ερμηνεύεται από την Εκκλησία ως πράξη ύψιστης πίστης. Από κοινωνιολογική σκοπιά, όμως, λειτουργεί και ως καταγραφή της σύγκρουσης ανάμεσα σε δύο κοσμοθεωρίες: τη ρωμαϊκή τάξη, βασισμένη στην ιεραρχία, την εξουσία και το δημόσιο θέαμα, και τη χριστιανική κοινότητα, βασισμένη στην αγάπη, την ισότητα και την εσωτερικότητα. Το μαρτύριο του Ανδρέα αποτέλεσε ισχυρό στοιχείο ταυτότητας για τις πρώτες εκκλησίες της Ελλάδας. Η Πάτρα αναδείχθηκε έτσι σε σημαντικό σημείο αναφοράς, όπως και αργότερα, στο Βυζάντιο, όπου ο Απόστολος συνδέθηκε με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Μέσα από αυτήν την οπτική, ο Ανδρέας γίνεται όχι μόνο μάρτυρας της πίστης, αλλά και σύμβολο μιας κοινωνικής μετάβασης που διαμόρφωσε τον κόσμο της ύστερης αρχαιότητας.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
