Κλείνουμε τα social media και ηρεμούμε ή μένουμε πιο μόνοι; Τι δείχνουν οι έρευνες
Η ιδέα της αποσύνδεσης από τα social media κερδίζει έδαφος, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες που έχουν μεγαλώσει μέσα στη διαρκή ψηφιακή έκθεση. Όμως το ερώτημα αν το «logging off» φέρνει περισσότερη ηρεμία ή περισσότερη μοναξιά δεν έχει μία απλή απάντηση.
Όλο και περισσότεροι χρήστες σκέφτονται σοβαρά να απομακρυνθούν από τα social media, είτε διαγράφοντας λογαριασμούς είτε περιορίζοντας δραστικά τη χρήση τους. Η σκέψη αυτή δεν εμφανίζεται τυχαία. Σε ένα περιβάλλον όπου η συνεχής ροή περιεχομένου, η υπερπληροφόρηση και το ατελείωτο scrolling έχουν γίνει σχεδόν καθημερινή συνήθεια, η ανάγκη για αποσυμπίεση μοιάζει πιο έντονη από ποτέ.
Για τις νεότερες γενιές, μάλιστα, το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος. Πρόκειται για ανθρώπους που δεν γνώρισαν απλώς τα social media, αλλά μεγάλωσαν μέσα σε αυτά. Η ψηφιακή παρουσία δεν είναι για πολλούς μια επιπλέον δραστηριότητα, αλλά μέρος της καθημερινής τους κανονικότητας, της επικοινωνίας, της διασκέδασης, ακόμη και της δουλειάς τους. Την ίδια στιγμή, όμως, αυξάνονται και οι φωνές που μιλούν για κόπωση, ψυχική εξάντληση και άγχος που συνδέονται με τη συνεχή έκθεση στις πλατφόρμες.
Τι δείχνουν οι έρευνες
Η εικόνα που δίνει η επιστημονική έρευνα δεν είναι απόλυτη, αλλά ούτε και αδιάφορη. Μελέτη του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, που εξέτασε τη συμπεριφορά δεκάδων χιλιάδων χρηστών οι οποίοι απομακρύνθηκαν για ένα διάστημα από πλατφόρμες όπως το Facebook και το Instagram, κατέγραψε μια ήπια βελτίωση στη συναισθηματική τους κατάσταση. Το εύρημα αυτό ήταν πιο εμφανές σε περιόδους έντασης, όπως σε προεκλογικές φάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, όταν η πληροφοριακή πίεση είναι αυξημένη.
Ωστόσο, η επίδραση δεν ήταν ίδια για όλους. Στην περίπτωση του Instagram, τα πιο καθαρά θετικά αποτελέσματα φάνηκαν κυρίως σε γυναίκες κάτω των 25 ετών, κάτι που δείχνει πως το αποτύπωμα των social media δεν είναι ενιαίο, αλλά εξαρτάται από την ηλικία, το φύλο και τον τρόπο χρήσης.
Παράλληλα, η αποχή από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν σήμαινε κατ’ ανάγκη και λιγότερο χρόνο μπροστά σε οθόνες. Πολλοί χρήστες απλώς μετέφεραν τη συνήθειά τους αλλού, αντικαθιστώντας το Instagram ή το Facebook με άλλες ψηφιακές δραστηριότητες.
Η βελτίωση της διάθεσης δεν έρχεται αυτόματα
Ανάλογα συμπεράσματα κατέγραψαν και πιο πρόσφατες έρευνες. Σε μελέτη του Baruch College και του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης, το 74% των φοιτητών που απείχαν για μία εβδομάδα από τα social media ανέφεραν καλύτερη διάθεση. Από την άλλη, ένα σημαντικό κομμάτι συμμετεχόντων, κυρίως όσοι είχαν πιο εξαρτητική σχέση με τις πλατφόρμες, βίωσε δυσφορία κατά τη διάρκεια της αποχής και δυσκολεύτηκε να τη διατηρήσει.
Αυτό δείχνει ότι η αποσύνδεση δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο για όλους. Για κάποιους αποτελεί ανακούφιση. Για άλλους, ιδιαίτερα στην αρχική φάση, μπορεί να φέρει εκνευρισμό, ανησυχία ή αίσθημα στέρησης. Οι ερευνητές επισημαίνουν μάλιστα ότι ακριβώς αυτοί οι χρήστες, που δυσκολεύονται περισσότερο να απομακρυνθούν, ίσως είναι εκείνοι που μπορούν μακροπρόθεσμα να ωφεληθούν περισσότερο, κυρίως μέσω της μείωσης του άγχους.
Το κρίσιμο ερώτημα της μοναξιάς
Ένα από τα πιο βασικά σημεία της συζήτησης είναι αν η αποχή από τα social media κάνει τελικά τον άνθρωπο πιο μόνο. Η απάντηση, και εδώ, είναι πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται.
Η αποσύνδεση από τις πλατφόρμες δεν οδηγεί αναγκαστικά σε απομόνωση, αρκεί να υπάρχουν άλλοι δρόμοι επικοινωνίας. Πολλοί άνθρωποι, όταν απομακρύνονται από τα social media, συνεχίζουν να έχουν επαφή μέσα από μηνύματα, ομαδικές συνομιλίες ή άλλες εφαρμογές. Το αίσθημα μοναξιάς γίνεται πιο έντονο κυρίως όταν οι πλατφόρμες αποτελούσαν τον βασικό ή και μοναδικό δίαυλο σύνδεσης με άλλους.
Τα social media, εξάλλου, δεν λειτουργούν μόνο ως μέσο επικοινωνίας, αλλά και ως καθημερινός μηχανισμός κοινωνικής υπενθύμισης. Μέσα από αυτά ο χρήστης μαθαίνει για γενέθλια, για αλλαγές στη ζωή άλλων, για γεγονότα, για επαφές που διαφορετικά μπορεί να είχαν ατονήσει. Όταν αυτό το κανάλι κλείνει, ενδέχεται να μειωθεί συνολικά και η συχνότητα της κοινωνικής επαφής, ειδικά αν δεν υπάρχει κάποια ουσιαστική αντικατάσταση.
Τα social media δεν είναι πια αυτά που ήταν
Η αξιολόγηση των επιπτώσεων είναι ακόμη πιο δύσκολη σήμερα, επειδή οι ίδιες οι πλατφόρμες έχουν αλλάξει αισθητά τα τελευταία χρόνια. Από χώρους που βασίζονταν κυρίως στη σύνδεση με φίλους και γνωστούς, έχουν μετατραπεί όλο και περισσότερο σε περιβάλλοντα γεμάτα αλγοριθμικά βίντεο, influencers και περιεχόμενο που δεν προκύπτει από πραγματικές κοινωνικές σχέσεις.
Αυτό σημαίνει ότι η εμπειρία χρήσης δεν είναι πλέον ίδια με εκείνη που εξέταζαν οι παλαιότερες μελέτες. Κατά συνέπεια, ούτε και η εμπειρία της αποχής μπορεί να μετρηθεί με τόσο εύκολο και σταθερό τρόπο.
Δεν μπορούν όλοι να αποσυνδεθούν το ίδιο εύκολα
Υπάρχει και μια ακόμη παράμετρος: η πλήρης αποχή δεν είναι ρεαλιστική για όλους. Για επαγγελματίες που δουλεύουν μέσα από τα social media ή για ανθρώπους που τα χρησιμοποιούν ως βασικό εργαλείο κοινωνικής επαφής, η απομάκρυνση δεν είναι τόσο απλή υπόθεση. Για άλλους, πάλι, η απαγόρευση ή ο περιορισμός δεν λύνει απαραίτητα το πρόβλημα, αφού μπορεί να οδηγήσει απλώς σε μετακίνηση προς άλλες πλατφόρμες ή άλλους τρόπους ψηφιακής κατανάλωσης.
Η ουσία δεν είναι μόνο τι κόβεις, αλλά τι βάζεις στη θέση του
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο συγκλίνουν οι περισσότεροι ερευνητές. Η υπερβολική χρήση των social media συνδέεται με αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, όμως η πλήρης αποχή δεν αποτελεί από μόνη της λύση για όλους.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν κάποιος θα σταματήσει να χρησιμοποιεί τις πλατφόρμες, αλλά τι θα κάνει με τον χρόνο που θα ελευθερώσει. Αν αυτός ο χρόνος στραφεί προς τη φυσική άσκηση, τη δια ζώσης επαφή, τη δημιουργική απασχόληση ή πιο ήπιες μορφές καθημερινότητας, τότε τα οφέλη μπορεί να είναι ουσιαστικά. Αν όμως απλώς αντικατασταθεί από άλλη παθητική ψηφιακή κατανάλωση, η διαφορά μπορεί να αποδειχθεί μικρή.
Γι’ αυτό και η αποσύνδεση δεν είναι εγγύηση ευτυχίας, ούτε όμως και συνταγή μοναξιάς. Είναι περισσότερο ένα εργαλείο, το αποτέλεσμα του οποίου εξαρτάται από τις ανάγκες, τις συνήθειες και τις ελλείψεις κάθε ανθρώπου. Και τελικά, αυτό που μετρά περισσότερο δεν είναι απλώς να κλείσεις την οθόνη, αλλά να αποφασίσεις τι ζωή θέλεις να έχεις όταν αυτή σβήσει.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
