Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παχυσαρκίας: Νόσος, όχι «θέμα εμφάνισης» – Τι πρέπει να ξέρουμε

Η παχυσαρκία είναι νόσος. Χρόνια νόσος. Και όπως κάθε χρόνια νόσος, χρειάζεται συνεχή παρακολούθηση, μέτρα, πρόληψη και σωστή αντιμετώπιση — γιατί αυτό που “μετράει” δεν είναι μόνο τα κιλά, αλλά οι επιπτώσεις που φέρνει στον οργανισμό και στην ποιότητα ζωής.

Θυμάμαι πολύ καθαρά τη στιγμή που, το 1990, γύρισα από τη Γαλλία και άρχισα να μιλάω εδώ για κάτι που τότε ακουγόταν σχεδόν… υπερβολικό: ότι η παχυσαρκία είναι νόσος. Τότε πολλοί το αντιμετώπιζαν με ειρωνεία, σαν κάτι «απλό» ή «ατομική υπόθεση».

Κι όμως, η παχυσαρκία είναι νόσος — και σήμερα αυτό δεν είναι “άποψη”, είναι δεδομένο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας την έχει κατατάξει στον κατάλογο των νοσημάτων.

Τότε δημιούργησα το μοναδικό στην Ελλάδα Ιατρείο Υπερλιπιδαιμίας–Παχυσαρκίας, το οποίο λειτούργησε για μεγάλο χρονικό διάστημα στο ΙΚΑ με πολύ καλή ανταπόκριση και αποτελέσματα. Στη συνέχεια καταργήθηκε, αλλά η εξέλιξη της επιστήμης και της διεθνούς πρακτικής δικαίωσε αυτό που λέγαμε από τότε: η παχυσαρκία είναι κάτι που χρειάζεται ιατρική αντιμετώπιση, όχι σχόλια και στερεότυπα.

Και επιτρέψτε μου και μια μικρή ιστορική υποσημείωση: η λέξη «παχυσαρκία» προέρχεται από ελληνικές λέξεις — από το «πάχος» και τη «σάρκα». Είναι λέξεις της ελληνιστικής περιόδου. Το λέω γιατί έχει σημασία να θυμόμαστε ότι η γλώσσα μας έχει δώσει όρους που περιγράφουν με ακρίβεια το σώμα και την υγεία.

Τι σημαίνει παχυσαρκία

Παχυσαρκία σημαίνει ότι υπάρχει υπερβολική ποσότητα λίπους και εναπόθεση λίπους στο σώμα μας — στη «σάρκα» μας. Δεν είναι απλώς «παίρνω βάρος». Είναι μια κατάσταση που, όταν εγκαθίσταται, εξελίσσεται σε χρόνια πάθηση και μπορεί να χρειάζεται μακροχρόνια παρακολούθηση, ώστε η καθημερινότητα των ανθρώπων να γίνει πιο εύκολη και να μειώνονται οι κίνδυνοι επιπλοκών.

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, ένας βασικός τρόπος εκτίμησης της παχυσαρκίας είναι ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ).

• Από 18,5 έως 24,9 θεωρείται φυσιολογικός.
• Από 25 έως 29,9 μιλάμε για υπέρβαρο.
• Από 30 και πάνω μιλάμε για παχυσαρκία – με βαθμούς (πρώτου, δευτέρου, τρίτου κ.ο.κ.).

Ο ΔΜΣ προκύπτει από το βάρος και το ύψος. Και εδώ πάντα θυμάμαι το γνωστό ανέκδοτο: «Δεν είμαι παχύς… είμαι κοντός».

Το γέλιο βοηθά, αλλά η αλήθεια είναι ότι η υγεία δεν είναι ανέκδοτο. Χρειάζεται να βλέπουμε τι σημαίνει αυτός ο αριθμός στην πράξη, για τον οργανισμό μας.

Τα αίτια είναι πολλά και συνήθως λειτουργούν μαζί

Το πρώτο μεγάλο λάθος που κάνουμε ως κοινωνία είναι να ψάχνουμε «ένα» αίτιο. Η παχυσαρκία έχει πολλά αίτια και συνήθως είναι αποτέλεσμα συνδυασμού.

Υπάρχει ένα κληρονομικό υπόβαθρο σε κάποιους ανθρώπους — προδιάθεση που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Υπάρχουν όμως και κοινωνικοί παράγοντες: πώς ζούμε, πόσο χρόνο έχουμε, τι πρόσβαση έχουμε σε επιλογές, πόσο στρες κουβαλάμε. Υπάρχουν διατροφικοί παράγοντες: τι τρώμε, πόσο συχνά, πώς “χτίζεται” η καθημερινή μας διατροφή, τι σημαίνει επεξεργασμένο τρόφιμο, τι σημαίνει «έτοιμο».

Και υπάρχει και ο παράγοντας που πολλές φορές υποτιμάται: οι ψυχολογικοί λόγοι.

Ο άνθρωπος συχνά καταφεύγει στο φαγητό για να καλύψει ανάγκες: άγχος, πίεση, μοναξιά, συναισθηματικές ελλείψεις. Το φαγητό λειτουργεί σαν “παρηγοριά”. Γι’ αυτό χρειάζεται αντιμετώπιση σωστή — όχι τιμωρητική, όχι ενοχοποιητική — αλλά ουσιαστική. Και εδώ η πρόληψη παίζει τεράστιο ρόλο.

Το κρίσιμο δεν είναι μόνο η παχυσαρκία, είναι τι φέρνει μαζί της

Αυτό που έχει τεράστια σημασία δεν είναι η παχυσαρκία σαν “ταμπέλα”. Είναι τι επιφέρει στον οργανισμό.

Η αύξηση του λίπους συνδέεται άμεσα με διαταραχές του μεταβολισμού και μια σειρά νοσημάτων: σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, υπερλιπιδαιμία (χοληστερίνη και τριγλυκερίδια), αναπνευστικές διαταραχές όπως άσθμα και υπνική άπνοια, λιπώδες ήπαρ — που δεν είναι «αθώο» και μπορεί να εξελιχθεί σοβαρά — χολολιθιάσεις, επιβάρυνση του μυοσκελετικού με αρθρίτιδες και πόνους, αλλά και προβλήματα που αφορούν τη νεφρική λειτουργία.

Και υπάρχει και ένα θέμα που πολλές γυναίκες το συναντούν στην πράξη: πολυκυστικές ωοθήκες και διαταραχή της γονιμότητας. Η παχυσαρκία επηρεάζει ορμονικά το σώμα και αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να αποσιωπάται.

Τα παγκόσμια μεγέθη και το “καμπανάκι” των παιδιών

Σήμερα, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα, πρέπει να θυμόμαστε ότι μιλάμε για ένα παγκόσμιο φαινόμενο: εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με παχυσαρκία και με τις δευτερογενείς επιπλοκές που τη συνοδεύουν.

Αλλά εκεί που πραγματικά χτυπάει συναγερμός είναι στα παιδιά. Γιατί η παχυσαρκία δεν είναι πια “πρόβλημα ενηλίκων”. Είναι πολύ πιο έντονη πλέον και στις μικρές ηλικίες.

Στην Ελλάδα, η παιδική παχυσαρκία έχει ανέβει στο 14%, δηλαδή περίπου 5,6 μονάδες πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Και το πιο ανησυχητικό είναι αυτό: σύμφωνα με έρευνες, το 70% των παχύσαρκων παιδιών παραμένουν παχύσαρκοι και ως ενήλικες. Αυτό σημαίνει ότι κουβαλούν για χρόνια αυξημένο κίνδυνο για υπέρταση, καρδιοπάθειες και μεταβολικά προβλήματα.

Όσο πιο νωρίς εμφανιστεί η παχυσαρκία, τόσο πιο πιθανό είναι να διατηρηθεί — και τόσο μεγαλύτερες να γίνουν οι επιπτώσεις της.

Παχυσαρκία και καρκίνος: η συζήτηση που πλέον δεν γίνεται να αποφύγουμε

Τα τελευταία χρόνια έχει προκύψει με μελέτες κάτι που είναι ιδιαίτερα σοβαρό: ο καρκίνος.
Έχει βρεθεί ότι η παχυσαρκία σχετίζεται με 13 μορφές καρκίνου, μεταξύ των οποίων του μαστού (μετά την εμμηνόπαυση), του παχέος εντέρου και του ορθού, του ενδομητρίου, του οισοφάγου, του ήπατος, του παγκρέατος, της χοληδόχου κύστης, του νεφρού, των ωοθηκών, του θυρεοειδούς, καθώς και μηνιγγίωμα και πολλαπλούν μυέλωμα.

Και πρέπει να εξηγηθεί απλά: το λίπος είναι ενεργό. Παράγει ορμόνες. Και συνδέεται με χρόνια φλεγμονή — ένα περιβάλλον που ευνοεί την ανάπτυξη νοσημάτων. Όσο περισσότερο “μένει” η παχυσαρκία, τόσο περισσότερο δημιουργείται ένα εύφορο έδαφος.

Αντιμετώπιση: δεν υπάρχει μία λύση για όλους

Η αντιμετώπιση χρειάζεται να είναι πολυπαραγοντική, γιατί πολυπαραγοντική είναι και η αιτία. Ο βασικός κορμός είναι πάντα η σωστή διατροφή και η άσκηση — η αποφυγή της καθιστικής ζωής. Δεν είναι εύκολο, αλλά είναι θεμέλιο.

Υπάρχουν περιπτώσεις που χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση. Υπάρχουν και περιπτώσεις που χρειάζεται φαρμακευτική θεραπεία. Όμως εδώ θέλω να είμαι ξεκάθαρη: αυτά τα φάρμακα δεν είναι για όλους. Δεν τα λαμβάνει «όποιος θέλει να χάσει κιλά». Χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις σοβαρής/κακοήθους παχυσαρκίας και πάντα υπό ιατρική παρακολούθηση, γιατί αλλιώς μπορεί να υπάρξουν παρενέργειες.

«Η σωστή διατροφή δεν είναι πάντα ακριβή»

Ένα ακόμη μεγάλο λάθος είναι ότι θεωρούμε πως η σωστή διατροφή κοστίζει. Δεν ισχύει απαραίτητα. Αρκεί να ξέρουμε τι τρώμε. Να ξέρουμε πώς να επιλέγουμε. Να μην θεωρούμε ότι μόνο το «ακριβό» είναι και «σωστό».

Και εδώ έχει αλλάξει και κάτι κοινωνικά: παλαιότερα οι οικονομικά ασθενέστερες τάξεις δεν εμφάνιζαν σε τόσο μεγάλο ποσοστό παχυσαρκία. Σήμερα συχνά συμβαίνει το αντίθετο, γιατί η φθηνή τροφή είναι πολλές φορές και η πιο επιβαρυντική — και οδηγεί σε αύξηση βάρους πιο εύκολα.

Μια μέρα, μια αφορμή, όχι μια τυπική υπενθύμιση

Η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παχυσαρκίας υπάρχει για να μας βάλει να σκεφτούμε: ευαισθητοποίηση, πρόληψη, αντιμετώπιση.

Η παχυσαρκία δεν είναι θέμα ενοχής. Είναι θέμα υγείας. Και όσο πιο νωρίς την αντιμετωπίσουμε — ειδικά στα παιδιά — τόσο περισσότερα προβλήματα θα προλάβουμε στο μέλλον.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News