Γιώργος Δούκας: Εκεί που ο μύθος συναντά τη βία της εξουσίας και η ύβρις οδηγεί στην καταστροφή

Η ελληνική μυθολογία έχει αντέξει στον χρόνο επειδή δεν έπαψε ποτέ να γεννά νέες αναγνώσεις. Άλλοτε ως πεδίο μεγαλείου, άλλοτε ως καθρέφτης της ύβρεως, της εξουσίας και του φόβου, εξακολουθεί να επιστρέφει στη σύγχρονη γραφή ζητώντας κάθε φορά μια νέα φωνή που θα τη διαβάσει αλλιώς. Στο νέο του μυθιστόρημα «Ιχώρ – Το αίμα των θεών», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Παπαζήση, ο Γιώργος Δούκας επιχειρεί ακριβώς αυτό: να περάσει πίσω από τη γνωστή αφήγηση και να φωτίσει μια άλλη εκδοχή του μύθου, εκεί όπου η εξουσία συγκρούεται με τη μοίρα, το θεϊκό με το ανθρώπινο και η αλήθεια με τη βίαιη προσπάθεια φίμωσής της.

[contaisu_summary]

Με αφετηρία την Κρήτη των μύθων και με κεντρική μορφή μια αινιγματική ιέρεια που βλέπει την καταστροφή να έρχεται, ο συγγραφέας στήνει έναν κόσμο όπου τίποτα δεν είναι μονοσήμαντο: ούτε οι θεοί, ούτε οι θνητοί, ούτε η ίδια η προφητεία. Στη συζήτησή μας μιλά για το ρίσκο του να αγγίζεις ένα τόσο φορτισμένο μυθολογικό υλικό χωρίς να χαθείς μέσα του, για τη γοητεία και τη βία της εξουσίας, για το πώς χτίζεται ένα σύμπαν ανάμεσα στο επικό και το εσωτερικό, αλλά και για τη βαθύτερη ανάγκη του να μεταπλάσει την κληρονομιά, όχι ως μουσειακό απολίθωμα, αλλά ως ζωντανή αφήγηση που εξακολουθεί να αφορά το σήμερα.

Η ελληνική μυθολογία έχει χρησιμοποιηθεί άπειρες φορές ως πεδίο μεγαλόστομης αφήγησης. Εσύ τι φοβήθηκες περισσότερο γράφοντας αυτό το βιβλίο: μήπως επαναλάβεις γνωστά μοτίβα ή μήπως προδώσεις το δικό σου βλέμμα προσπαθώντας να την «σεβαστείς»;

Ξεκίνησα να γράφω αυτό το βιβλίο, με την υπόσχεση στον εαυτό μου ότι δε θα επηρεαστώ από τίποτα, παρά μόνο από τη δική μου ‘’σκοπιά’’ σε ότι αφορά τον αφανισμό του Μινωικού πολιτισμού, κάτι που η μυθολογία το περιγράφει εντελώς διαφορετικά. Διαβάζοντας λοιπόν μια μελέτη για την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης μου δημιούργησε το μεγαλύτερο παλιρροιακό κύμα ( τσουνάμι) στην ιστορία του πλανήτη μας, αμέσως η φαντασία μου έπλασε μια Αέναη ιέρεια, να προφητεύει αυτό πού ήδη γνωρίζαμε, αλλά για εντελώς διαφορετικό λόγο!

Στο Ιχώρ η εξουσία δεν εμφανίζεται απλώς αλαζονική, αλλά μοιάζει να έχει μια σχεδόν αυτοκαταστροφική πίστη στον εαυτό της. Σε ενδιέφερε να γράψεις για έναν ηγεμόνα που κάνει λάθος ή για έναν άνθρωπο που προτιμά να καταστραφεί παρά να αμφισβητήσει την παντοδυναμία του;

Στο βιβλίο παρουσιάζω έναν ηγεμόνα που ‘’σφετερίστηκε’’ την εξουσία του και προσπάθησε να φτάσει το θεϊκό στοιχείο. Ήξερε πως θα καταστραφεί, όμως είναι στη φύση κάθε όντος, θεϊκού ή γήινου να θέλει να φτάσει πιο ψηλά! Δεδομένου ότι μέσα σε κάθε θεό, ημίθεο, θνητό, ακόμη και σε μια κοσμογόνο οντότητα, υπάρχουν διττές δυνάμεις, το κάθε ον, έχει την ανάγκη να ψάξει το κάτι παραπάνω…

Η γυναίκα με το προφητικό χάρισμα βλέπει καθαρά, αλλά δεν ακούγεται. Το βιβλίο τελικά μιλά για τη μοίρα ή για την απόφαση της εξουσίας να συντρίβει όποιον φέρνει μια αλήθεια που δεν τη βολεύει;

Ειλικρινά πιστεύω πως είναι και τα δύο! Η αλήθεια είχε πάντοτε ένα βαρύ κόστος, από καταβολής χρόνου! Το ίδιο και η εξουσία… Με ζωντανό παράδειγμα τον βασιλιά Μίνωα που προσπάθησε να συντρίψει με κάθε τρόπο την Αέναη ιέρεια μου, ώστε να μην φανερώσει την αλήθεια, αλλά και την καταστροφή. Μπορεί να μην ακούγεται η φωνή της σε κανέναν άλλα παρά μόνο από τους Ολύμπιους θεούς και τα παιδιά τους, αλλά η αλήθεια της βρίσκει τον τρόπο να ανταπεξέλθει και να φανερωθεί! Όπως συμβαίνει πάντα φυσικά!

Όταν γράφεις έναν κόσμο όπου το θεϊκό παρεμβαίνει ενεργά, πώς αποφεύγεις να αφαιρέσεις από τους ανθρώπους την ευθύνη των πράξεών τους; Δηλαδή, πού τελειώνει η μοίρα και πού αρχίζει η ενοχή;

Κατά την μυθολογία, πριν γεννηθείς, έχει ήδη προκαθοριστεί το μέλλον, αλλά και ο θάνατος σου! Στην περίπτωση των ηρώων  μου στο βιβλίο, ξεκινάει με την ατίμωση του Ιχώρ του φρουρού Τάλω, που φέρνει αντιμέτωπους τους δύο παντοδύναμους θεούς μισητούς εχθρούς , που είναι και αδέρφια. Οι θνητοί όμως, είναι δημιούργημα των θεών, και δεδομένου πως τους θεωρούν κατώτερους τους, δεν επεμβαίνουν στις ζωές τους, παρά μόνο όταν είναι απόλυτη ανάγκη για τη διατήρηση της δικής τους ακεραιότητας! Άρα, οι πράξεις τους μπορούν να συγχωρεθούν από κάτι ανώτερο τους! Αυτό όμως, δεν είναι κάτι που συμβαίνει και σε όλες τις θρησκείες του κόσμου;!

Το «αίμα των θεών» ως τίτλος κουβαλά κάτι πολύ σωματικό, όχι μόνο μεταφυσικό. Σε ενδιέφερε το ιχώρ περισσότερο ως σύμβολο δύναμης ή ως υπενθύμιση ότι ακόμη και το ιερό, όταν χύνεται, παράγει βία και συνέπειες;

Για να προσεγγίσω το θέμα Ιχώρ πήγα στην αρχή του χρόνου, εκεί που το Χάος γέννησε το φως από το σκοτάδι και δημιουργήθηκαν τα πρώτα στοιχεία, αλλά και ο Ιχώρ! Η μαγεία αυτή,  που ονομάζεται επίκληση των υπερφυσικών στοιχείων και χρησιμοποιήθηκε από τις πρώτες οντότητες για να δημιουργηθεί ο Ιχώρ, συμβολίζει την αρχή των πάντων, αλλά και την βαρύτατη καταδίκη όταν ατιμαστεί το αίμα των θεών. Διαβάζοντας λοιπόν το βιβλίο που έγραψα, μαθαίνεις τι ακριβώς μπορεί να συμβεί όταν ο ατιμασμένος Ιχώρ, φτάσει στον Άδη και καταλήξει στη μέσα στη Στύγα, αλλά και για τις ολέθριες συνέπειες των ιθύνοντων.

Έχεις γράψει μουσική, θέατρο, παιδικά βιβλία. Όταν έπιασες ένα μυθιστόρημα σαν το Ιχώρ, τι έπρεπε να ξεμάθεις από τις προηγούμενες τέχνες σου για να μπορέσεις να σταθείς πραγματικά μέσα στην πρόζα;

Σε κάθε τι που δημιουργώ, αφήνω το ένστικτό αλλά και τον ασυγκράτητο χαρακτήρα και φαντασία μου να γράψει μια ιστορία! Στο συγκεκριμένο βιβλίο είναι κυρίαρχη η μαγεία που διαδραματίστηκε στην αρχαία Κρήτη. Γνωρίζοντας όμως πως αυτό, ήταν και είναι κοινή γνώση από τη μυθολογίας μας,  αποστασιοποιήθηκα από όσα ήξερα και δημιούργησα μια ιέρεια αιώνια, που μπορούσε όχι μόνο να προφητεύσει το τέλος, αλλά να διηγηθεί και το παρελθόν. Αυτό ήθελε χρόνο, μελέτη και αποκοπή από πολλά στη καθημερινότητας μου για να το επιτύχω! Βρέθηκα λοιπόν να διαβάζω ξανά την ελληνική μυθολογία, επιστημονικά βιβλία για τον αρχαίο πολιτισμό, επικλήσεις σε υπερφυσικά στοιχεία και τα ένωσα όλα μαζί, αλλάζοντας ακόμη και τη γραφή μου. Χρησιμοποίησα όμως και τις μουσικές μου γνώσεις ώστε η ομιλία της ιέρειας να είναι έμμετρη, σχεδόν μουσική ώστε να αναδείξω τη  διαφορετικότητα, και συνάμα σπουδαιότητα του λόγου της.

Στο σημείωμά σου λες ότι ήθελες να αφηγηθείς «μια διαφορετική ιστορία για τη γέννηση του κόσμου και των θεών». Τι σημαίνει για σένα «διαφορετική»; Να αμφισβητήσεις τον μύθο, να τον συνεχίσεις ή να τον ξαναδείς από μια πλευρά που συνήθως μένει στο σκοτάδι;

Νομίζω ότι σκοπός μου ήταν να δείξω ότι υπάρχουν πάντα δύο όψεις σε κάτι που βλέπουμε όλοι! Ότι δηλαδή υπάρχουν δύο εκδοχές σε κάθε ιστορία. Η λέξη διαφορετικό, σχηματίζεται από το ρήμα δια + φέρω, και από το ρήμα προέκυψε και η λέξη ‘διαφορά’, άλλωστε. Αυτό, καθ’ αυτό ήταν  για μένα η πρόκληση! Να γράψω για κάτι που, όχι μερικές φορές, αλλά είθισται να μένει στο σκοτάδι για πολλούς λόγους. Βασιζόμενος σε αυτό έγραψα και το πρώτο μου μυθιστόρημα, ‘’Με το παράξενο όνομα, Κοραμά’’.  Στην περίπτωση του Ιχώρ όμως, δεν αμφισβητώ το μύθο όπως έκανα στο Κοραμά, αλλά του δίνω άλλη προέλευση! Αυτό ήταν το μυστικό που αφηγούμαι μέσα στις σελίδες του Ιχώρ, πηγαίνοντας πίσω στον χρόνο, εκεί που δημιουργήθηκε ο μύθος! .

Πολλές φορές στα μυθολογικά βιβλία ο αναγνώστης θαυμάζει τον κόσμο αλλά δεν νιώθει ότι τον αφορά. Εσύ ήθελες ο αναγνώστης να μπει σε έναν μακρινό κόσμο ή να αναγνωρίσει, κάτω από τα μυθικά προσωπεία, πολύ σημερινές μορφές εξουσίας, φόβου και φίμωσης;

Το βιβλίο κρύβει μαγεία! Μυστικά και κοσμογόνες οντότητες που δημιούργησαν το σύμπαν που ζούμε! Οι ήρωες σε κάθε στιγμή της ιστορίας, φέρουν τις δικές τους δυνάμεις, αλλά και αδυναμίες! Ο καθένας μας μπορεί να βρει έναν ήρωα να ταυτιστεί μαζί του. Και αυτό ήταν κάτι που πάλεψα να κρατήσω στο βιβλίο. Να έχει μεν την θεϊκή υπόσταση, αλλά να το βλέπεις από την γήινη σκοπιά, μέσα από το όραμα και τον προφητικό λόγο μια ανέγγιχτης ιέρειας που δε δύναται να πει ψέματα ποτέ. Ακόμη και η προσπάθεια φίμωσης και  αποσιώπησής της, δεν πετυχαίνει!  Συνεχίζει λάμπει αιώνια  σαν φάρος της αληθείας στα πέρατα  του χρόνου, διαλύοντας κάθε μορφή εξουσίας. Αυτό είναι κάτι που αφορά όλους μας πιστεύω. Και το δηλώνω  και σαν συγγραφέας, αλλά και σαν άνθρωπος.

Το βιβλίο μοιάζει να κινείται ανάμεσα στο επικό και στο εσωτερικό. Σε δυσκόλεψε περισσότερο να χτίσεις το μεγάλο σύμπαν του μύθου ή να δώσεις αληθινό ψυχικό βάρος στους ανθρώπους που συνθλίβονται μέσα του;

Νομίζω η πρόκληση και μεγάλη μου ‘’ εσωτερική πάλη’’, ήταν να αποδώσω το σωστό συναίσθημα στους πολίτες της Κνωσσού όταν είδαν το θεϊκό στοιχείο μπροστά τους. Πιο συγκεκριμένα, σε ένα κεφάλαιο του βιβλίου φέρνω τους θνητούς αντιμέτωπους με έναν Ολύμπιο θεό. Και εκεί οφείλω να ομολογήσω, δυσκολεύτηκα αρκετά! Μελετώντας όμως (για τον Ολύμπιο θεό που δε θέλω να σας αποκαλύψω για να μη χαλάσω το σασπένς της πλοκής) διάβασα μια φράση που έμεινε χαραγμένη στο μυαλό μου! ‘’ Θεός, χωρίς ανθρώπους να τον εξυμνούν και να προσκυνούν, δεν υπάρχει.’’

Αν κάποιος κλείσει το Ιχώρ και φύγει όχι με την αίσθηση ενός μύθου αλλά με ένα υπόγειο ερώτημα, ποιο θα ήθελες να είναι αυτό; Αν ο άνθρωπος μπορεί να ξεφύγει από τη μοίρα του ή αν είναι καταδικασμένος να επαναλαμβάνει πάντα την ίδια ύβρη;

Ο άνθρωπος από τη φύση του θέλει να πηγαίνει παραπέρα και να κατακτά όλο και πιο πολύ! Αυτό κρύβει και εξέλιξη, αλλά και καταστροφή μαζί. Το αιώνιο ερώτημα όμως παραμένει το ίδιο δεδομένου πως ότι γεννιέται, πεθαίνει! Γεννήθηκα για να υπάρχω, ή υπάρχω απλά επειδή γεννήθηκα; Το βιβλίο αυτό δίνει τη δική του απάντηση λίγο πριν το τελευταίο κεφάλαιο. Και η απάντηση που δίνω γραπτώς, μπορεί και να σας ξαφνιάσει ευχάριστα!

Το «Στον Πατρινό ρυθμό» δείχνει μια σχέση με την Πάτρα ως χώρο ταυτότητας και πολιτισμικής παρατήρησης. Υπάρχει κάτι από αυτή τη ματιά, από τον τρόπο που αφουγκράζεσαι έναν τόπο, και στο Ιχώρ, έστω κι αν εδώ βρισκόμαστε στην Κρήτη των μύθων;

Ο κάθε τόπος έχει τη δική του ενέργεια και μαγεία. Εγώ προσωπικά γεννήθηκα με το χάρισμα να νιώθω την ενέργεια των ανθρώπων και να την κατανοώ. Στην  αρχαία Κνωσσό η φαντασία μου δημιούργησε μια αέναη ιέρεια που προμηνύει τον όλεθρο και πως συνδέεται ο αθάνατος θεός με έναν θνητό! Στην Πάτρα δημιούργησα μια μάνα-πόλη, που σε κάνει να νιώσεις το θεό μέσα σου και να αφεθείς ελεύθερος στον ρυθμό της! Ποιος ξέρει άραγε τι αρχαίο μυστικό θα ξεθάψω διαβάζοντας για την αρχαία ιστορία της Πάτρας και επιστρατεύσω ξανά την αχαλίνωτη φαντασία μου για να γράψουμε μια νέα ιστορία!!

Έχοντας περάσει από ένα συλλεκτικό λεύκωμα όπως το «Στον Πατρινό ρυθμό» σε ένα μυθιστόρημα όπως το Ιχώρ, τι αλλάζει στον τρόπο που προσεγγίζεις την έννοια της κληρονομιάς; Σε ενδιαφέρει περισσότερο να τη διασώσεις, να τη φωτίσεις ή να τη μεταπλάσεις;

Η κληρονομιά είναι μέσα μας. Γεννιόμαστε με αυτήν και την κουβαλάμε όσο ζούμε! Οι καιροί όμως αλλάζουν και το ίδιο και εμείς. Στόχος μου ως συγγραφέας είναι η διαιώνιση της ιστορίας και του μύθου!

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News