Το χρονογράφημα του Ντίνου Λασκαράτου: Μεταξωτό ψωμί και μεταξωτό μπαρούτι
* Ο Ντίνος Λασκαράτος είναι επίτιμος δικηγόρος.
Καθόταν ο Ισαάκιος Αγγελος, αυτοκράτορας του Βυζαντίου στο παλάτι του, χαιρόταν τη λάμψη της κορώνας του και έτρωγε «έχων πολυτελή τράπεζαν […] από ιχθύων μεγάλων και άρτων των λεγομένων μεταξωτών». Τα μεταξωτά ψωμιά που έτρωγε ο αυτοκράτορας αναφέρονται στο έργο «Περί βασιλείας Ισαακίου Αγγέλου» του Νικήτα Χωνιάτη. Δεν πρόκειται βέβαια για αρτοσκευάσματα που περιείχαν μετάξι, αλλά για ψωμιά φτιαγμένα από αλεύρι προερχόμενο από τον πυρήνα μαλακού σίτου που είχε κοσκινισθεί από κρησάρα με πλέγμα από ίνες μεταξιού (!), απ΄ όπου δεν περνούσε ίχνος «λαϊκού» πίτουρου, το αλεύρι γινόταν πούδρα, και το ψωμί είχε μια μεταξένια υφή.
Πριν πάμε όμως στο μεταξωτό μπαρούτι, να πούμε ότι αν η αλευρόσκονη απλωθεί στον αέρα σαν «σύννεφο» σε έναν μεγάλο χώρο υπό ορισμένες συνθήκες μπορεί να μετατραπεί σε… εκρηκτική ύλη. Αυτό βέβαια είναι εξαιρετικά σπάνιο να γίνει σε οικιακό περιβάλλον, αλλά είναι πιθανό να συμβεί σε μεγάλο χώρο, όταν σωρευθούν κάποιες προϋποθέσεις. Η αλευρόσκονη να είναι πολύ λεπτή, και να έχει σχηματίσει αιωρούμενο «νέφος» σε χώρο που να περιέχει οξυγόνο. Η ύπαρξη σπινθήρα είναι απαραίτητη για να αναφλεγεί ένας κόκκος αλεύρου, ο οποίος μεταφέρει τη φλόγα στον «διπλανό» κόκκο ακαριαία, και έτσι στη συνέχεια, ώστε ο άνθρωπος να αντιληφθεί το φαινόμενο ως ενιαία καύση-έκρηξη του αιωρούμενου σύννεφου αλευρόσκονης. Διάφορες μπορεί να είναι οι αιτίες πρόκλησης σπινθήρα, ακόμη και στατικός ηλεκτρισμός. Δεν ξέρω αν ήξεραν το φαινόμενο οι επαγγελματίες Βυζαντινοί μάγειροι. Ισως αυτός να ήταν και ένας λόγος ύπαρξης των «μεταξωτών» κόσκινων, ότι δηλαδή το μετάξι δεν δημιουργούσε στατικό ηλεκτρισμό κατά τη χρήση τους, με κίνδυνο πρόκλησης σπινθήρα. Αυτά λοιπόν για τα ψωμιά των «Βυζαντινών ημών αυτοκρατόρων», όπως αναφέρονταν στους αυτοκράτορες του Βυζαντίου και το βυζαντινό δίκαιο οι Ελληνες νομικοί πριν τον Κώδικα Αστικού Δικαίου (1946).
Και από τα παλατιανά μαγειρεία της Κωνσταντινούπολης, ας πάμε στους μπαρουτόμυλους της Δημητσάνας. Δεκατέσσερις μπαρουτόμυλοι τροφοδοτούσαν με μαύρη πυρίτιδα τους αγωνιστές του 1821 με ημερήσια παραγωγή περίπου 200 κιλά μπαρούτης. Η ειδίκευση των πυριτιδοποιών της Δημητσάνας στην επικίνδυνη μπαρουτοπαραγωγή ήταν τέτοια που η παρουσία τους στους μπαρουτόμυλους θεωρούνταν από τους οπλαρχηγούς του ΄21, περισσότερο πολύτιμη από την παρουσία τους στο πεδίο της μάχης.
Οι τεχνίτες της μαύρης μπαρούτης θύμιζαν λίγο μάγισσες του μεσαίωνα, καθώς ετοίμαζαν την απαραίτητη για την ανεξαρτησία της Ελλάδας μαύρη σκόνη. Το νίτρο, το ένα από τα τρία και σε μεγαλύτερη ποσότητα απαιτούμενο υλικό το έψαχναν στις γύρω σπηλιές, μαζεύοντας περιττώματα νυχτερίδων, ή στα χωράφια και τους στάβλους, μαζεύοντας κοπριές που αργότερα τις έβραζαν (!). Τα άλλα δύο υλικά ήσαν ξυλοκάρβουνα και θειάφι.
Για τα κάρβουνα χρησιμοποιούσαν τον άφθονο στην περιοχή ξυλώδη θάμνο ασφάκα, και το θειάφι είτε από εγχώριες πηγές, όπως το νησί της Μήλου, είτε εισάγοντας νόμιμα θειάφι από το εξωτερικό, μιας και τα αμπέλια χρειάζονταν θειάφι. Για την απαιτούμενη ενέργεια των μύλων χρησιμοποιούσαν τα νερά του Λούσιου ποταμού. Η μεταξωτή (το πλέγμα) κρησάρα, ήταν και εδώ απαραίτητη, γιατί οι πιστόλες και τα καριοφίλια χρειάζονταν πιο λεπτή μπαρούτη απ’ ότι τα κανόνια, αλλά και για την αποφυγή σπινθήρα. Γι΄ αυτό και οι κόπανοι των μύλων ήσαν και αυτοί ξύλινοι. Και ένα τελευταίο. Να μη λησμονούμε την προσφορά-θυσία της μεγάλης βιβλιοθήκης της Δημητσάνας σε χαρτί προερχόμενο από σπάνια παλαιά χειρόγραφα και βιβλία για την παραγωγή φυσεκιών. Μπορεί πολλά παλικάρια του ΄21 να ήξεραν λίγα γράμματα, αλλά όχι και τα φυσέκια τους.
* Ο Ντίνος Λασκαράτος είναι επίτιμος δικηγόρος.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
