Τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών ο καθηγητής Χρήστος Αθ. Τερέζης
Με μια βράβευση υψηλού συμβολισμού, η Ακαδημία Αθηνών ανέδειξε πρόσφατα το έργο του πατρινού καθηγητή Χρήστου Αθ. Τερέζη «Ο Ξενοκράτης και οι μεταφυσικές κατοχυρώσεις της οντολογίας – Η Πλατωνική Ακαδημία και η αποθέωση των μαθηματικών». Πρόκειται, όπως λέει ο ίδιος στην «Π», για μια διάκριση που ξεπερνά το πρόσωπό του και αφορά «έναν φιλόσοφο που η Ιστορία τον τοποθέτησε ανάμεσα στους γίγαντες της διανόησης Πλάτωνα και Αριστοτέλη, οπότε μοιραία έμεινε στη σκιά τους».
Ο Ξενοκράτης, τρίτος σχολάρχης της Πλατωνικής Ακαδημίας μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, είναι μια από τις πλέον παραγνωρισμένες μορφές της αρχαίας φιλοσοφίας. Παρότι έγραψε περίπου εκατό έργα, κανένα δεν σώθηκε αυτούσιο. Αυτή ακριβώς η απουσία ήταν και το πρώτο μεγάλο στοίχημα για τον Χρήστο Τερέζη, ο οποίος αφιέρωσε πάνω από δέκα χρόνια έρευνας για να ανασυνθέσει τη σκέψη του μέσα από έμμεσες πηγές.
«Με έθελξε πρωτίστως η προσωπικότητά του», εξηγεί στην «Π». Και προσθέτει: «Υπάρχει μια συγκλονιστική μαρτυρία ότι ακόμη και τα μικρά παιδιά στην Αθήνα, όταν τον έβλεπαν να πλησιάζει, σταματούσαν το παιχνίδι τους από σεβασμό».
Στο επίκεντρο του βραβευμένου έργου βρίσκεται η ιδιαίτερη συμβολή του Ξενοκράτη στη σύνδεση των μαθηματικών με τη μεταφυσική και την κατανόηση του φυσικού κόσμου. Για τον φιλόσοφο, το σύμπαν δεν είναι ούτε τυχαίο ούτε χαοτικό. Είναι «άριστα συγκροτημένο», φέρει στο εσωτερικό του τις ιδιότητες των αριθμών και των γεωμετρικών σχημάτων και κινείται προς έναν σκοπό. «Ο Ξενοκράτης αποθεώνει τα μαθηματικά, όχι ως τεχνικό εργαλείο, αλλά ως οντολογικό θεμέλιο», σημειώνει ο καθηγητής.
Αυτή η θέση τον έφερε σε έντονο διάλογο -και συχνά σε σύγκρουση- με τον Αριστοτέλη. Οι διαφωνίες τους για τον ρόλο των μαθηματικών και την τελολογία του κόσμου ήταν ουσιαστικές. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει ο Χρήστος Τερέζης, «ο Ξενοκράτης έβαζε πάντα την ανθρώπινη σχέση πάνω από την επιστημονική αντιπαράθεση». Παρέμεινε φίλος με τον Αριστοτέλη, ακόμη κι όταν εκείνος γινόταν οξύς και επικριτικός.
Η ηθική διάσταση της ζωής του αποτελεί, κατά τον ίδιο, εξίσου κεντρικό στοιχείο της σκέψης του. Λιτός, ανιδιοτελής, αρνητής κάθε οικονομικού ανταλλάγματος, ο Ξενοκράτης επέστρεφε ή διένειμε σε φτωχούς τα δώρα που του έστελνε ο Μέγας Αλέξανδρος. Εφτασε μάλιστα στο σημείο να πουληθεί ως δούλος, επειδή δεν είχε να πληρώσει το μετοίκιον. «Δεν είναι ένας θεωρητικός της ηθικής. Είναι ηθική ενσαρκωμένη» λέει χαρακτηριστικά ο καθηγητής.
Στην «Π» ο Χρήστος Τερέζης δηλώνει ξεκάθαρα ότι θεωρεί τον Ξενοκράτη αδικημένο. «Αφενός γιατί χάθηκαν όλα τα έργα του και αφετέρου γιατί βρέθηκε ανάμεσα στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Συνθλίβεται από τα μεγάλα μεγέθη». Η βράβευση από την Ακαδημία Αθηνών, όπως τονίζει, αποτελεί και μια έμμεση αποκατάσταση αυτής της αδικίας.
Η εμπεριστατωμενη μελέτη επιχειρεί να δείξει ότι ο Ξενοκράτης ήταν ένας στοχαστής που επηρέασε βαθιά τη μεταγενέστερη φιλοσοφία -από τους Νεοπλατωνικούς έως τους Βυζαντινούς λόγιους. Και, κυρίως, ένας δάσκαλος που δίδαξε ότι «η γνώση χωρίς ήθος δεν έχει καμία αξία».
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
