Γιατί ξυπνάμε στις 3 τα ξημερώματα; Η επιστήμη εξηγεί τον «χαμένο» δεύτερο ύπνο
Σύμφωνα με την επιστημονική έρευνα, πρόκειται για ένα φυσικό «απομεινάρι» του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι κοιμούνταν επί χιλιάδες χρόνια.
Ο ποιοτικός και επαρκής ύπνος θεωρείται σήμερα ένας από τους βασικούς πυλώνες της ευεξίας. Ωστόσο, η σύγχρονη αντίληψη του συνεχόμενου, οκτάωρου ύπνου δεν ήταν πάντα ο κανόνας. Πολλοί άνθρωποι έχουν βιώσει –ή τουλάχιστον παρατηρήσει– το φαινόμενο της νυχτερινής αφύπνισης, συνήθως γύρω στις 3 τα ξημερώματα. Όσο παράξενο κι αν ακούγεται, αυτή η διακοπή του ύπνου δεν είναι απαραίτητα τυχαία.
Σύμφωνα με την επιστημονική έρευνα, πρόκειται για ένα φυσικό «απομεινάρι» του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι κοιμούνταν επί χιλιάδες χρόνια.
Ο διφασικός ύπνος στην ανθρώπινη ιστορία
Όπως εξηγεί ο Darren Rhodes, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Keele, σε άρθρο του στο The Conversation, ο συνεχόμενος ύπνος αποτελεί σχετικά πρόσφατη κοινωνική συνήθεια και όχι εξελικτική αναγκαιότητα. Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, ο ύπνος ήταν διφασικός, χωρισμένος σε δύο περιόδους: τον «πρώτο» και τον «δεύτερο» ύπνο.
Κάθε φάση διαρκούσε λίγες ώρες, με ένα ενδιάμεσο διάστημα αφύπνισης μίας έως δύο ωρών, συνήθως γύρω στα μεσάνυχτα. Το διάλειμμα αυτό δεν θεωρούνταν πρόβλημα. Αντίθετα, αξιοποιούνταν για προσευχή, αναστοχασμό, μικροδουλειές ή ήρεμες κοινωνικές επαφές.
Η πρακτική αυτή ήταν ευρέως διαδεδομένη σε Ευρώπη, Αφρική και Ασία. Οι άνθρωποι κοιμούνταν λίγο μετά τη δύση του ηλίου, ξυπνούσαν κατά τη διάρκεια της νύχτας και επέστρεφαν στο κρεβάτι μέχρι την αυγή, καθιστώντας τις μακριές χειμωνιάτικες νύχτες πιο διαχειρίσιμες.
Πώς «χάθηκε» ο δεύτερος ύπνος
Η σταδιακή εγκατάλειψη του διφασικού ύπνου συνδέεται με κοινωνικές και τεχνολογικές αλλαγές των τελευταίων δύο αιώνων. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η τεχνητή φωταγώγηση. Από τα κεριά και τις λάμπες πετρελαίου έως τον ηλεκτρισμό, το φως επέτρεψε την παράταση της ανθρώπινης δραστηριότητας μετά τη δύση του ήλιου.
Η έκθεση στο φως επηρέασε το εσωτερικό βιολογικό ρολόι, καθυστερώντας την παραγωγή μελατονίνης –της ορμόνης που σηματοδοτεί την έναρξη του ύπνου– και οδηγώντας σταδιακά στον ενιαίο, συνεχόμενο ύπνο που επικράτησε στη σύγχρονη κοινωνία.
Ωστόσο, έρευνες δείχνουν ότι όταν άνθρωποι ζουν χωρίς τεχνητό φως ή ρολόι, συχνά επιστρέφουν αυθόρμητα στο διφασικό μοτίβο. Παρόμοια πρότυπα παρατηρούνται ακόμη και σήμερα σε ορισμένες αγροτικές κοινότητες, όπως σε περιοχές της Μαδαγασκάρης.
Φως, διάθεση και αντίληψη του χρόνου
Το φως δεν επηρεάζει μόνο τον ύπνο, αλλά και τη διάθεση και την αντίληψη του χρόνου. Τον χειμώνα, όταν η έκθεση στο φυσικό φως μειώνεται, ο συγχρονισμός του κιρκάδιου ρυθμού γίνεται δυσκολότερος. Το πρωινό φως είναι κρίσιμο, καθώς ενεργοποιεί την κορτιζόλη και καταστέλλει τη μελατονίνη, σηματοδοτώντας την έναρξη της ημέρας.
Πειράματα του Environmental Temporal Cognition Lab στο Πανεπιστήμιο Keele έδειξαν ότι οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον χρόνο διαφορετικά ανάλογα με το φωτισμό. Οι συμμετέχοντες εκτίμησαν την ίδια χρονική διάρκεια ως «πιο μακριά» σε σκοτεινά ή απογευματινά περιβάλλοντα και ως «πιο σύντομη» σε φωτεινά σκηνικά, ιδιαίτερα όταν είχαν χαμηλή διάθεση.
Από τη φυσική αφύπνιση στην αϋπνία
Τα σύντομα νυχτερινά ξυπνήματα είναι απολύτως φυσιολογικά, καθώς συχνά συμβαίνουν κατά τις μεταβάσεις των σταδίων του ύπνου, ειδικά κοντά στη φάση REM. Το πρόβλημα δεν είναι η αφύπνιση, αλλά η αντίδρασή μας σε αυτή.
Όταν το άγχος και η συνεχής παρακολούθηση του ρολογιού κυριαρχούν, ο χρόνος μοιάζει να «τεντώνεται» και ο ύπνος απομακρύνεται. Αντίθετα, η αποδοχή της αφύπνισης και μια ήρεμη στάση μπορούν να διευκολύνουν την επιστροφή στον ύπνο.
Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία προτείνει, εφόσον η αφύπνιση διαρκεί πάνω από 20 λεπτά, να σηκωνόμαστε από το κρεβάτι και να ασχολούμαστε με κάτι χαλαρωτικό, επιστρέφοντας μόνο όταν επανέλθει η νύστα.
Ίσως, τελικά, το ξύπνημα στις 3 τα ξημερώματα να μην αποτελεί ένδειξη προβλήματος, αλλά έναν υπαινιγμό του σώματος ότι θυμάται έναν πιο αρχέγονο ρυθμό: εκείνον του πρώτου και του δεύτερου ύπνου.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
