Κυβερνητικά μέτρα κατά της αισχροκέρδειας: Είναι παρέμβαση, είναι και λύση;

Η ένταση στη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο τον πόλεμο στο Ιράν, έχει προκαλέσει αλυσιδωτές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και στις εφοδιαστικές αλυσίδες, επηρεάζοντας άμεσα τις τιμές σε καύσιμα και βασικά είδη διαβίωσης στην Ελλάδα. Η κυβέρνηση προχώρησε χθες σε έκτακτες ανακοινώσεις για την αντιμετώπιση της αισχροκέρδειας, με βασικό εργαλείο την επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους.

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, διαβεβαίωσε ότι «δεν υφίσταται κανένα θέμα επάρκειας εφοδιασμού», επισημαίνοντας ότι η δημοσιονομική σταθερότητα δίνει στη χώρα περιθώρια αντίδρασης σε κρίσεις. Ταυτόχρονα, τόνισε την αποφασιστικότητα της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει φαινόμενα αθέμιτης κερδοφορίας, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Κάθε κατεργάρης στον πάγκο του». Η Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ) που εκδόθηκε προβλέπει την άμεση εφαρμογή των μέτρων, με ισχύ έως τις 30 Ιουνίου 2026.

Διαβάστε επίσης: Μέτρα κυβέρνησης: Ποια είναι τα 61 προϊόντα που μπαίνει πλαφόν στο περιθώριο κέρδους

ΠΛΑΦΟΝ

Σύμφωνα με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, επιβάλλεται πλαφόν στο περιθώριο κέρδους των καυσίμων: έως 5 λεπτά ανά λίτρο στο χονδρεμπόριο και 12 λεπτά στα πρατήρια, με ειδική μέριμνα για τα νησιά. Οι ΑΠΕ χαρακτηρίζονται «ασπίδα» στην άνοδο των τιμών, ενώ αναμένεται και η προώθηση νέων επενδύσεων στον τομέα των υδρογονανθράκων, μέσω της συμφωνίας με τη Chevron και την Heleniq Energy.

Ωστόσο, όπως παρατήρησε ο πρώην πρόεδρος του ΤΕΕ Δυτικής Ελλάδας Θανάσης Γιανναδάκης, το πλαφόν στην αμόλυβδη 95 οκτανίων (17 λεπτά ανά λίτρο) εμφανίζεται υπερβολικά υψηλό, με τη μέση τιμή να διαμορφώνεται στα 15,9 λεπτά το τελευταίο εξάμηνο, ενώ το πλαφόν στο πετρέλαιο κίνησης είναι επιβεβλημένο καθώς η μέση τιμή παραμένει στα 21,9 λεπτά, υπερβαίνοντας το ανώτατο όριο. Το αποτέλεσμα, εκτιμούν πως, είναι η κυβέρνηση να περιορίζει ουσιαστικά την κερδοσκοπία στους αγρότες και τις επιχειρήσεις, αλλά αφήνει «ελεύθερο πεδίο» στους πολίτες που χρησιμοποιούν καθημερινά βενζίνη.

Δείτε ακόμα: Πλαφόν στα καύσιμα: Ποιες κατηγορίες εξαιρούνται και πώς διαμορφώνονται τα περιθώρια κέρδους

ΤΡΟΦΙΜΑ

Ο υπουργός Ανάπτυξης, Τάκης Θεοδωρικάκος, ανακοίνωσε πλαφόν και στα τρόφιμα, με περιορισμό στο μικτό περιθώριο κέρδους ανά κωδικό στο μέσο όρο του 2025. Τα πρόστιμα για παραβίαση των μέτρων φτάνουν τα 5 εκατ. ευρώ, ανάλογα με μέγεθος επιχείρησης και ποσότητα προϊόντων. Το μέτρο έχει στόχο την προστασία της μεσαίας τάξης και των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, ωστόσο, η αποτελεσματικότητά του αμφισβητείται.

Ωστόσο, δεν είναι λίγοι αυτοί που επισημαίνουν ότι το πλαφόν χωρίς ταυτόχρονη μείωση ΦΠΑ και ΕΦΚ δεν μπορεί να περιορίσει ουσιαστικά την τελική τιμή στα πρατήρια και τα σούπερ μάρκετ. Ενώ από αντιπολιτευόμενες φωνές, όπως του Δ. Τεμπονέρα, ασκείται κριτική γιατί τα μέτρα δεν συνοδεύτηκαν από μέριμνα για φορολόγηση υπερκερδών που ενδέχεται να προκύψουν από τα διυλιστήρια, ενώ η τιμή του πετρελαίου θέρμανσης έχει ήδη αυξηθεί κατά 20% από την έναρξη της κρίσης.

ΝΟΥΜΕΡΑ

Στην πράξη, ένα βαρέλι πετρελαίου περιέχει περίπου 159 λίτρα αργού, με κόστος γύρω στα 0,70 ευρώ ανά λίτρο. Προσθέτοντας διύλιση, μεταφορά, εμπορία, ΕΦΚ και ΦΠΑ, η τελική τιμή στην αντλία φτάνει τα 2,10-2,30 ευρώ ανά λίτρο, ακόμα και με το πλαφόν. Αυτό σημαίνει ότι το μέτρο λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός ελέγχου της αγοράς, για να αποτραπούν ακραίες πρακτικές κερδοσκοπίας, παρά ως εργαλείο ουσιαστικής μείωσης κόστους για τον πολίτη.

Η παρέμβαση της κυβέρνησης δείχνει ότι παρακολουθεί στενά την εξέλιξη της κρίσης και επιχειρεί προληπτικά να περιορίσει φαινόμενα αισχροκέρδειας. Ωστόσο, η ανάλυση των μέτρων δείχνει ότι τα «πλαφόν» λειτουργούν περισσότερο ως συμβολική κίνηση που μένει να αποδειχθεί στην πράξη αν θα ανακόψουν τις γενικευμένες ανατιμήσεις που επιβάλλει η διεθνής αγορά ενέργειας.