Το ξύπνημα στις 5 το πρωί δεν είναι για όλους – Τι λέει η επιστήμη για την «πρωινή ρουτίνα» των επιτυχημένων

Τα τελευταία χρόνια, η ιδέα ότι η επιτυχία ξεκινά από ένα ξυπνητήρι στις 5 το πρωί έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής. Από ηθοποιούς του Χόλιγουντ όπως η Jennifer Aniston και η Anne Hathaway μέχρι διάσημους επιχειρηματίες όπως ο Tim Cook και ο Richard Branson, πολλοί υποστηρίζουν ότι το μυστικό της παραγωγικότητας βρίσκεται στο πολύ πρωινό ξύπνημα, συνοδευόμενο από γυμναστική, διαλογισμό ή ακόμη και κρύα μπάνια.

Ωστόσο, η επιστήμη φαίνεται να δίνει μια πιο σύνθετη απάντηση. Όπως εξηγεί σε άρθρο του στο The Conversation ο Christoph Randler, καθηγητής Βιολογίας στο University of Tübingen, μια τόσο πρωινή ρουτίνα δεν ταιριάζει απαραίτητα σε όλους. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, μπορεί να έρχεται σε σύγκρουση με τη φυσιολογία του ανθρώπινου οργανισμού.

Οι «χρονότυποι» καθορίζουν πότε αποδίδουμε καλύτερα

Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη συζήτηση παίζει η έννοια του χρονότυπου. Οι χρονότυποι περιγράφουν το πότε αισθάνεται φυσικά ένας άνθρωπος σε εγρήγορση ή νυσταγμένος κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι ο χρονισμός του ύπνου επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τη γενετική, πράγμα που σημαίνει ότι ο χρονότυπος είναι σε σημαντικό βαθμό κληρονομικός. Παράλληλα, μεταβάλλεται και με την ηλικία: οι έφηβοι τείνουν να κοιμούνται και να ξυπνούν πιο αργά, ενώ όσο μεγαλώνει κανείς συχνά μετακινείται προς πιο πρωινά ωράρια.

Οι επιστήμονες διακρίνουν τρεις βασικές κατηγορίες:

• Πρωινοί τύποι: ξυπνούν εύκολα νωρίς και νιώθουν ενεργητικοί από τις πρώτες ώρες της ημέρας.

• Βραδινοί τύποι: αποδίδουν καλύτερα αργότερα μέσα στη μέρα ή το βράδυ.

• Ενδιάμεσοι τύποι: η μεγαλύτερη ομάδα, που βρίσκεται κάπου ανάμεσα στα δύο άκρα.

Τι δείχνουν οι μελέτες για υγεία και απόδοση

Πολλές μελέτες έχουν εντοπίσει διαφορές ανάμεσα στους χρονότυπους. Οι πρωινοί τύποι, για παράδειγμα, συχνά παρουσιάζουν καλύτερες επιδόσεις στο σχολείο και στο πανεπιστήμιο. Παράλληλα εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά καπνίσματος, κατανάλωσης αλκοόλ ή άλλων ουσιών και είναι πιο πιθανό να ασκούνται τακτικά.

Αντίθετα, οι βραδινοί τύποι εμφανίζουν κατά μέσο όρο υψηλότερα επίπεδα επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout) και συχνότερα προβλήματα ψυχικής ή σωματικής υγείας.

Οι ειδικοί όμως επισημαίνουν ότι αυτό δεν σημαίνει πως οι «νυχτοπούλες» είναι λιγότερο ικανές. Συχνά το πρόβλημα προκύπτει επειδή τα κοινωνικά ωράρια – σχολεία, πανεπιστήμια και εργασία – είναι οργανωμένα γύρω από ένα πρωινό πρόγραμμα. Έτσι, οι βραδινοί τύποι αναγκάζονται να λειτουργούν εκτός του φυσικού τους ρυθμού, με αποτέλεσμα χρόνια έλλειψη ύπνου και αυξημένο στρες.

Γιατί το ξύπνημα στις 5 μπορεί να μην λειτουργεί

Μια διαδεδομένη αντίληψη είναι ότι αν κάποιος υιοθετήσει μια πολύ πρωινή ρουτίνα, θα αποκτήσει αυτόματα τα πλεονεκτήματα των πρωινών τύπων. Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ο χρονότυπος δεν αλλάζει εύκολα, καθώς συνδέεται με τον κιρκάδιο ρυθμό και τη γενετική.

Για όσους έχουν βραδινό ή ενδιάμεσο χρονότυπο, το να ξυπνούν πολύ νωρίς μπορεί να δημιουργήσει «χρέος ύπνου», μειωμένη συγκέντρωση και κακή διάθεση με την πάροδο του χρόνου.

Συχνά, μάλιστα, οι άνθρωποι που δοκιμάζουν μια τόσο πρωινή ρουτίνα βιώνουν αρχικά μια περίοδο αυξημένης ενέργειας. Αυτό όμως οφείλεται περισσότερο στον ενθουσιασμό μιας νέας συνήθειας και όχι σε μια πραγματική βιολογική αλλαγή.

Ποιο είναι τελικά το μυστικό της παραγωγικότητας

Οι ειδικοί καταλήγουν σε ένα βασικό συμπέρασμα: το να ξυπνά κάποιος νωρίς δεν αποτελεί από μόνο του συνταγή επιτυχίας.

Οι άνθρωποι αποδίδουν καλύτερα όταν το καθημερινό τους πρόγραμμα είναι ευθυγραμμισμένο με τον φυσικό βιολογικό τους ρυθμό. Σε κοινωνίες που λειτουργούν κυρίως με πρωινά ωράρια, οι πρωινοί τύποι έχουν ένα δομικό πλεονέκτημα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιποι υστερούν σε ικανότητες.

Το πραγματικό «μυστικό» της παραγωγικότητας, σύμφωνα με τους επιστήμονες, δεν βρίσκεται στο να ξυπνά κανείς νωρίτερα, αλλά στο να οργανώνει τη ζωή και τη δουλειά του με τρόπο που να ταιριάζει στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν πραγματικά ο εγκέφαλος και το σώμα του.